Zgodnie z obecną treścią art. 35 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, (u.f.z.o.) dotacje otrzymywane przez publiczne i niepubliczne jednostki oświatowe z budżetu samorządowego, są przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań placówek wychowania przedszkolnego, szkół lub placówek w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym kształcenia specjalnego i profilaktyki społecznej. Dotacje mogą być wykorzystane wyłącznie na:

  • pokrycie wydatków bieżących placówki wychowania przedszkolnego, szkoły i placówki, obejmujących każdy wydatek poniesiony na cele działalności placówki wychowania przedszkolnego, szkoły lub placówki, w tym na:
    1. wynagrodzenie osoby fizycznej zatrudnionej, w tym na podstawie umowy cywilnoprawnej, w przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole lub placówce oraz osoby fizycznej prowadzącej przedszkole, inną formę wychowania przedszkolnego, szkołę lub placówkę, jeżeli odpowiednio pełni funkcję dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki albo prowadzi zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego – w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie:
      • 250% średniego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego, o którym mowa w art. 30 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2017 r. poz. 1189) – w przypadku publicznych przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek oraz niepublicznych przedszkoli, o których mowa w art. 17 ust. 1, oddziałów przedszkolnych w niepublicznych szkołach podstawowych, o których mowa w art. 19 ust. 1, i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego, o których mowa w art. 21 ust. 1,
      • 150% średniego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego, o którym mowa w art. 30 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela – w przypadku niepublicznych przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w niepublicznych szkołach podstawowych i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego, niewymienionych w tiret pierwszym, oraz niepublicznych szkół i placówek,
    2. sfinansowanie wydatków związanych z realizacją zadań organu prowadzącego, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe;
  • zakup środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych obejmujących:
    • książki i inne zbiory biblioteczne,
    • środki dydaktyczne służące procesowi dydaktyczno-wychowawczemu realizowanemu w placówkach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach,
    • sprzęt rekreacyjny i sportowy dla dzieci i młodzieży,
    • meble,
    • pozostałe środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne o wartości nieprzekraczającej wielkości określonej zgodnie z art. 16f ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, dla których odpisy amortyzacyjne są uznawane za koszt uzyskania przychodu w 100% ich wartości w momencie oddania do używania.

W obecnym stanie prawnym jest to jedyna regulacja określająca dopuszczalne ramy wydatkowanych dotacji.

Zwrócić tu należy również uwagę na treść art. 38 ust. 1 u.f.z.o., stosownie do którego organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, w drodze uchwały, ustala tryb udzielania i rozliczania dotacji oraz tryb przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania, w tym zakres danych, które powinny być zawarte we wniosku o udzielenie dotacji i w rozliczeniu jej wykorzystania, termin przekazania informacji o liczbie dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju, uczniów, wychowanków lub uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz termin i sposób rozliczenia wykorzystania dotacji.

Na podstawie art. 38 ust. 1 u.f.z.o. organ prowadzący ma za zadanie określić:

  • tryb udzielania dotacji,
  • tryb rozliczania dotacji,
  • tryb przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania,
  • zakres danych, które powinny być zawarte we wniosku o udzielenie dotacji,
  • zakres danych, które powinny być zawarte w rozliczeniu wykorzystania dotacji,
  • termin przekazania informacji o liczbie dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju, uczniów, wychowanków,
  • termin przekazania informacji o liczbie uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych,

Przepis ten stosuje się do dotacji udzielanych:

  • prowadzonym przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne przedszkolom, innym formom wychowania przedszkolnego, szkołom podstawowym, specjalnym ośrodkom szkolno-wychowawczym, specjalnym ośrodkom wychowawczym, ośrodkom rewalidacyjno-wychowawczym oraz poradniom psychologiczno-pedagogicznym, w tym poradniom specjalistycznym, które zgodnie z art. 127 ust. 5 ustawy – Prawo oświatowe (u.P.o.) prowadzą wczesne wspomaganie rozwoju dziecka,
  • prowadzonym przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publicznym przedszkolom,
  • niepublicznym przedszkolom,
  • niepublicznym i publicznym szkołom podstawowym, prowadzonym przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne,
  • prowadzonym przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publicznym innym formom wychowania przedszkolnego,
  • prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publicznym szkołom, w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki,
  • niepublicznym szkołom, w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki,
  • prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publicznym placówkom, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 u.P.o. (młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze i placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania),
  • prowadzonym przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publicznym placówkom, o których mowa w art. 2 pkt 3-6 i 10 u.P.o. (placówki oświatowo-wychowawcze, w tym szkolne schroniska młodzieżowe, placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego, placówki artystyczne – ogniska artystyczne, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne, biblioteki pedagogiczne).

Jak zatem widać, uchwała w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji odnosi się obecnie do wszelkiego typu dotowanych jednostek oświatowych, czy to publicznych, czy to niepublicznych, a w niektórych przypadkach ta właśnie uchwała stanowi samodzielną podstawę prawną do udzielania dotacji i określenia jej wysokości.

Jest w przykładowo w odniesieniu do placówek , o których mowa w art. 2 pkt 3-6 i 10 u.P.o., a więc poradni psychologiczno-pedagogicznych, czy szkolnych schronisk młodzieżowych, bowiem zgodnie z art. 32 u.f.z.o.:

  • Prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publiczne placówki, o których mowa w art. 2 pkt 3-6 i 10 u.P.o., mogą otrzymywać dotacje z budżetu powiatu w wysokości i na zasadach ustalonych przez radę powiatu,
  • Niepubliczne szkoły nieposiadające uprawnień szkoły publicznej oraz niepubliczne placówki, o których mowa w art. 2 pkt 3, 6 i 10 u.P.o., mogą otrzymywać dotacje z budżetu powiatu w wysokości i na zasadach ustalonych przez radę powiatu.

Udzielenie dotacji przywołanym jednostkom nie jest zatem obligatoryjne, a właśnie uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego decyduje, czy dotacja będzie udzielona, czy też nie. Uchwała określa również warunki udzielenia dotacji na rok kolejny, do których należy:

  • przedłożenie przez organ prowadzący organowi dotującemu wniosku o udzielenie dotacji nie później niż do dnia 30 września roku bazowego;
  • przekazanie danych do systemu informacji oświatowej według stanu na dzień 30 września roku bazowego.

Należy zauważyć, że w obecnie nie ma jeszcze bogatego orzecznictwa określającego, jakie zadania mogą być finansowane z dotacji udzielanej na podstawie ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Można tu jednak przytoczyć orzecznictwo, które powstało jeszcze na podstawie ustawy o systemie oświaty (u.s.o.), bowiem nadal będzie ono miało zastosowanie do wydatków ponoszonych w nowym stanie prawnym.

Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dn. 10.04.2018 r., (sygn. akt: I SA/Rz 133/18) „wydatkowanie dotacji dla niepublicznych przedszkoli i szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych jest ograniczone przez wskazanie celów, którym ma ona służyć. Poza tym może być ona wykorzystana wyłącznie na pokrycie wydatków bieżących szkoły lub placówki. Tak więc wydatki, które jedynie pośrednio przyczyniają się do realizacji celu, o którym mowa w art. 90 ust. 3d u.s.o. nie podlegają finansowaniu z dotacji, o której stanowi art. 90 ust. 3 u.s.o.” Sąd orzekł w tym wyroku, że wydatki związane z organizacją Dnia Rodziny, a także wyjazdem do sali zabaw oraz honorarium za występy artystyczne, a więc niewątpliwie dotyczą tzw. “atrakcji”, które z zasady są odpłatne i oparte na zasadzie dobrowolności, związanej z koniecznością wniesienia opłaty. Zdaniem Sądu nie można niniejszych wydatków finansować ze środków publicznych, skoro brak do tego podstaw normatywnych. W podobnych kategoriach jak przykłady wskazane przez Sąd w przywołanych orzeczeniu należy zatem rozpatrywać wydatki na za ognisko integracyjne z pieczeniem kiełbasek, które również leży w sferze dobrowolności i w świetle przywołanego orzeczenia nie może być z dotacji finansowane. Sąd zauważył również, że uwzględnienie zatem ww. wydatków w ramach dotacji oświatowych dla placówek niepublicznych, doprowadziłoby do bezpodstawnego uprzywilejowania placówek niepublicznych w stosunku do placówek publicznych, co byłoby niezgodne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

Odnośnie finansowania zakupu żywności ze środków pochodzących z dotacji wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dn. 22.05.2013 r., (sygn. akt: II SA/Rz 110/13), zgodnie z którym kwestię odrębności w zakresie wyżywienia dzieci w szkole i przedszkolu zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dn. 07.07.2009 r., sygn. akt: I OSK 1450/08, LEX Nr 554327, akceptując w tym zakresie wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zawarte w wyroku z dn. 03.09.2008 r., sygn. akt: IV SA/Wr 291/08, który stwierdził, że “zapewnienie wyżywienia dla podopiecznych w placówkach przedszkolnych nie ma fakultatywnego charakteru jak w przypadku stołówek szkolnych, co niewątpliwie wynika z jednej strony z kondycji psychofizycznej i wieku podopiecznych przedszkoli, wynoszącego od 3 do 6 lat, jak również z faktu, że przedszkole zobligowane jest do realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego, w czasie nie krótszym niż 5 godzin dziennie, a także konieczności sprawowania opieki nad dziećmi, której logiczną konsekwencją powinno być zapewnienie podopiecznym właściwego wyżywienia”. NSA w swoim wyroku zaakcentował podstawową różnicę pomiędzy szkołą i przedszkolem w tym zakresie, wskazując, że organizowanie stołówki w szkole nie jest obowiązkowe, natomiast zapewnienie wyżywienia w przedszkolu jest konieczne ze względu na wiek pozostawianych tam dzieci.

Sąd wskazując na odmienność zadań w zakresie zapewnienia wyżywienia dla dzieci szkolnych i przedszkolnych wskazał zatem wyraźnie, że organizacja stołówki szkolnej ma charakter fakultatywny. Zauważyć należy, że taka interpretacja wynika z treści art. 67a u.s.o., w brzmieniu w jakim przepis ten obowiązywał do 01.09.2017 r. Zgodnie z ust. 2 tej regulacji korzystanie z posiłków w stołówce szkolnej jest odpłatne. Jednocześnie na podstawie art. 84a u.s.o. do szkół niepublicznych nie stosuje się regulacji art. 67a ust. 4, zgodnie z którym do opłat wnoszonych za korzystanie przez uczniów z posiłku w stołówce szkolnej, o których mowa w ust. 3, nie wlicza się wynagrodzeń pracowników i składek naliczanych od tych wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania stołówki.

Oznacza to, że w szkołach niepublicznych uczeń (jego rodzice) ponoszą pełną odpłatność za posiłek w stołówce, a nie wyłącznie koszty składników. Oznacza to jednocześnie, że skoro uczniowie szkół niepublicznych ponoszą koszty szkolnych posiłków, to wykluczone jest finansowanie kosztów posiłków z dotacji otrzymywanej od jednostki samorządu terytorialnego. Oznaczałoby to bowiem wydatkowanie środków publicznych w sposób nieuprawniony. Dodać również należy, że od 01.09.2017 r. obowiązują przepisy art. 106 oraz art. 173 u.P.o., które zawierają regulacje analogiczne do tych zawartych w przytoczonym wcześniej art. 67a i 84a u.s.o. Nadal zatem obowiązuje zasada odpłatności za posiłki w szkołach niepublicznych, która to odpłatność jest ponoszona przez uczniów.

W wyroku z dn. 13.11.2017 r., (sygn. akt: I GSK 2329/18) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, że prowadzenie placówki oświatowej czy opiekuńczej nie jest związane z koniecznością posiadania samochodu osobowego. Wydatki na przedmiotowy samochód można byłoby uznać za kwalifikowane, gdyby pojazd ten był używany jako środek dydaktyczny, związany bezpośrednio z procesem nauczania, czy gdyby można było uznać, że ma związek ze sprawowaniem opieki, nie zaś w sytuacji, gdy służył on na potrzeby organu prowadzącego przedszkole. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił natomiast pogląd o braku możliwości przeznaczenia dotacji na finansowanie przedmiotowych w sprawie wydatków na zakup paliwa i materiałów eksploatacyjnych i ubezpieczenia samochodu osobowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że samochody są wykorzystywane w działalności gospodarczej i ich koszty eksploatacyjne zaliczane są do kosztów uzyskania przychodów. Takimi kosztami są np. koszty materiałów eksploatacyjnych oraz zakupu paliwa. Niemniej jednak to, że wydatki te stanowią koszty uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym nie oznacza, że mogą być pokryte z dotacji, której celem jest finansowanie kształcenia, wychowania i opieki.

Zauważyć tu należy, że w wyroku tym przedmiotowy samochód nie był wykorzystywany ściśle w związku z celami kształcenia, wychowania i opieki nad dziećmi. Nie pozwalała na takie uznanie jedynie potencjalna możliwość wykorzystywania tego pojazdu zgodnie z celami ustawowymi. Za nieprzekonujące uznał również są powoływanie się przez skarżącego na wykorzystywanie samochodu do przewożenia przedmiotów służących edukacji i wychowaniu, a zasadniczemu wykorzystywaniu samochodu do przewożenia przedmiotów służących edukacji i wychowaniu przeczy również stosunkowo znaczna ilość zakupywanego paliwa.

Z doświadczenia życiowego wynika bowiem, że takich zakupów nie czyni się kilka razy w tygodniu, a jedynie raz na jakiś czas. Tym samym wydatków związanych z eksploatacją samochodu nie można było pokryć z dotacji przeznaczonej na kształcenie, wychowanie i opiekę. Wydatki na samochód można byłoby natomiast uznać za kwalifikowane, gdyby pojazd ten był używany jako środek dydaktyczny, związany bezpośrednio z procesem nauczania, czy gdyby można było uznać, że ma związek ze sprawowaniem opieki, nie zaś w sytuacji, gdy służył on na potrzeby organu prowadzącego przedszkole (skarżącego).

Michał Łyszczarz – specjalista prawa oświatowego

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dn. 27.10.2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – Dz.U. z 2017 r. poz. 2203.
  2. Ustawa z dn. 07.09.1991 r. o systemie oświaty – Dz.U. z 2018 r. poz. 1457 z późn. zm.
  3. stawa z dn. 14.12.2016 r. Prawo oświatowe – Dz.U. z 2018 r. poz. 996 z późn. zm.

Treść tylko dla zarejestrowanych Użytkowników!
Prosimy zalogować się.

Zaloguj się