Ujęcie doradztwa zawodowego jako procesu, który ma swój początek i koniec oraz pewne etapy; wskazanie treści programowych realizowanych podczas zajęć z doradcą; określenie warunków organizacji tych zajęć; sprecyzowanie wymagań wobec osób je prowadzących – to główne cele, które realizuje obowiązujące od 01.09.2018 r. rozporządzenie MEN w sprawie doradztwa zawodowego.

Do wydania powyższych przepisów zobligowała ministra edukacji ustawa – Prawo oświatowe, a dokładnie art. 47 ust. 1 pkt 4 u.P.o. Poświęcenie temu zagadnieniu odrębnego rozporządzenia ma nie tylko podkreślić rangę doradztwa zawodowego jako jednego z ważnych zadań szkół i placówek, mającego realny wpływ na przyszłość edukacyjną i zawodową uczniów. Nowe przepisy są również narzędziem, które pozwoli usystematyzować podejmowane dotychczas działania – a to sprawi, że szkoły i placówki łatwiej będzie z nich rozliczać.

Czym jest doradztwo zawodowe?

Nowe przepisy definiują doradztwo zawodowe jako „prowadzenie zaplanowanych i systematycznych działań mających na celu wspieranie uczniów i słuchaczy w procesie podejmowania świadomych decyzji edukacyjnych i zawodowych”. Działania te mają realizować już publiczne przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych i inne formy wychowania przedszkolnego, a później oczywiście publiczne szkoły, z wyjątkiem artystycznych, i publiczne placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego.

Doradztwo zawodowe, postrzegane jako proces, podzielono więc na trzy etapy:

  • preorientacji zawodowej – czyli wstępnego zapoznania dzieci z wybranymi zawodami oraz pobudzania i rozwijania ich zainteresowań i uzdolnień; obejmuje etap edukacji przedszkolnej;
  • orientacji zawodowej – czyli zapoznania uczniów z wybranymi zawodami, kształtowania pozytywnych postaw wobec pracy i edukacji oraz pobudzania, rozpoznawania i rozwijania ich zainteresowań i uzdolnień; obejmuje klasy I–VI szkół podstawowych;
  • przygotowania do świadomego i samodzielnego wyboru kolejnego etapu kształcenia i zawodu – tu również należy uwzględnić zainteresowania, uzdolnienia i predyspozycje zawodowe uczniów, ale także informacje na temat systemu edukacji i rynku pracy; obejmuje klasy VII i VIII szkół podstawowych oraz szkoły ponadpodstawowe.

Formy doradztwa

W przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego doradztwo zawodowe ma być realizowane na zajęciach edukacyjnych prowadzonych zgodnie z przyjętymi programami wychowania przedszkolnego.

W szkołach podstawowych i ponadpodstawowych doradztwo ma być realizowane na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, a w przypadku szkół prowadzących kształcenie zawodowe – także na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych z zakresu kształcenia w zawodzie.

W klasach VII i VIII szkół podstawowych, w branżowych szkołach I stopnia, liceach ogólnokształcących i technikach, z wyjątkiem szkół dla dorosłych, organizowane są także specjalne zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego. Ponadto w szkołach i ww. placówkach w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej prowadzone są zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu. W szkołach podstawowych i ponadpodstawowych, z wyjątkiem szkół policealnych i szkół dla dorosłych, ta tematyka powinna być poruszana także na zajęciach z nauczycielem wychowawcą opiekującym się oddziałem. I wreszcie wizyty zawodoznawcze, które mają zaznajomić dzieci, uczniów i słuchaczy ze środowiskiem pracy w wybranych zawodach – w sposób odpowiedni do wieku mają je organizować przedszkola, szkoły podstawowe i szkoły ponadpodstawowe.

Zróżnicowanie form doradztwa zawodowego jest niezbędne, ponieważ odmiennych działań i podejścia potrzebują dzieci w przedszkolu, uczniowie szkół podstawowych i młodzież ze szkół ponadpodstawowych. Te pierwsze mają się przede wszystkim nauczyć określać swoje zainteresowania i ulubione zajęcia, opowiadać o sobie i o tym, kim chciałyby zostać, poznać nazwy zawodów wykonywanych przez osoby z najbliższego otoczenia, nazwy przedmiotów i narzędzi wykorzystywanych w trakcie pracy. Na koniec kolejnego etapu, czyli nauki w VI klasie, uczeń powinien mieć wiedzę o kolejnych zawodach, potrafić rozpoznawać i określać swoje zainteresowania i mocne strony, krótko mówiąc: wiedzieć, w czym jest dobry. Szkoła powinna również nauczyć go samodzielnego zdobywania wiedzy, korzystania z różnych źródeł informacji. Końcowym celem doradztwa jest wyposażenie absolwenta szkoły ponadpodstawowej w wiedzę na temat własnych zasobów i możliwości ich wykorzystania na rynku pracy, umiejętność poruszania się po współczesnym rynku pracy i poszukiwania zatrudnienia z wykorzystaniem aktywnych metod, a także ugruntowanie przekonania, że samokształcenie i kształcenie ustawiczne jest nierozerwalnym elementem współczesnego rynku pracy.

Treści programowe z zakresu doradztwa zawodowego realizowane na poszczególnych etapach edukacyjnych określono w załącznikach nr 1–7 do cyt. rozp.

Wewnątrzszkolny system

Przepisy zobowiązują szkoły do opracowana na każdy rok szkolny programu realizacji wewnątrzszkolnego systemu doradztwa zawodowego (WSDZ), w którym określone zostaną: działania związane z realizacją doradztwa zawodowego (tematyka, treści programowe, metody i formy realizacji, terminy realizacji, osoby za to odpowiedzialne) oraz podmioty, z którymi szkoła współpracuje przy realizacji działań. Program musi uwzględniać potrzeby uczniów, słuchaczy i rodziców oraz lokalnych lub regionalnych działań związanych z doradztwem zawodowym.

Opracowanie programu realizacji WSDZ na dany rok to zadanie doradcy zawodowego albo innego nauczyciela lub nauczycieli odpowiedzialnych za doradztwo zawodowe w szkole, wyznaczonych przez jej dyrektora. Zadanie jest ważne, ponieważ WSDZ jest elementem procesu wychowawczego szkoły i stanowi część jej statutu. W terminie do 30 września każdego roku szkolnego dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, zatwierdza program realizacji WSDZ. Tym samym program jest corocznie aktualizowany.

MEN podkreśla, że przy opracowywaniu programu realizacji WSDZ należy uwzględnić lokalne działania związane z doradztwem zawodowym (targi pracy, targi edukacyjne, dni otwarte, dni pracy lub edukacji, festyny) planowane w danym roku szkolnym, jak też możliwość współpracy z instytucjami, placówkami i pracodawcami funkcjonującymi w otoczeniu szkoły.

Uwaga! W roku szkolnym 2018/2019 dyrektor szkoły zatwierdza program realizacji WSDZ w terminie do 31.10.2018 r.

Zadania doradców zawodowych

W nowym rozporządzeniu określono także zadania doradcy zawodowego. Ma on w szczególności systematycznie diagnozować potrzeby uczniów i słuchaczy, prowadzić zajęcia, tworzyć, we współpracy z innymi nauczycielami, w tym wychowawcami, psychologami lub pedagogami, program realizacji WSDZ, wspierać nauczycieli w realizacji działań określonych w programie, koordynować działalność informacyjno-doradczą realizowaną przez szkołę, w tym gromadzenie, aktualizację i udostępnianie informacji edukacyjnych i zawodowych właściwych dla danego poziomu kształcenia.

W przypadku braku doradcy zawodowego niektóre z tych zadań będzie mógł wykonywać wskazany przez dyrektora szkoły nauczyciel, w tym nauczyciel wychowawca opiekujący się oddziałem, pedagog lub psycholog.

Kwalifikacje doradców

Zgodnie z rozporządzeniem doradztwo zawodowe na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego i kształcenia w zawodzie realizują nauczyciele prowadzący te zajęcia.

Zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego prowadzą doradcy zawodowi posiadający kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela doradcy zawodowego.

Natomiast doradztwo zawodowe w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej realizują doradcy zawodowi, pedagodzy, psycholodzy lub inni nauczyciele, prowadzący te zajęcia.

Poza świadectwem

Informacja o udziale ucznia w zajęciach z zakresu doradztwa zawodowego nie jest umieszczana na świadectwie szkolnym promocyjnym i świadectwie ukończenia szkoły. Oczywiste jest, że zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego nie podlegają ocenianiu i nie mają wpływu na promocję ucznia do klasy programowo wyższej ani na ukończenie szkoły przez ucznia.

Okres przejściowy

W rozporządzeniu przewidziano, że w przypadku braku nauczyciela posiadającego kwalifikacje doradcy zawodowego – do końca roku szkolnego 2021/2022 będzie możliwe powierzenie prowadzenia zajęć z zakresu doradztwa zawodowego innemu nauczycielowi lub osobie niebędącej nauczycielem. Osoba ta musi posiadać przygotowanie uznane przez dyrektora szkoły za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć. W okresie przejściowym nauczyciele będą mogli uzupełnić kwalifikacje, a szkoły będą miały więcej czasu na znalezienie wykwalifikowanych pracowników.

Małgorzata Tabaszewska – specjalistka prawa oświatowego

Podstawa prawna:

  1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 16.08.2018 r. w sprawie doradztwa zawodowego – Dz.U. z 2018 r. poz. 1675.
  2. Ustawa z dn. 14.12.2016 r. Prawo oświatowe – Dz.U. z 2018 r. poz. 996 z późn. zm.

Treść tylko dla zarejestrowanych Użytkowników!
Prosimy zalogować się.

Zaloguj się