Z Karty Nauczyciela wynika, że o ile godziny ponadwymiarowe musi wykonywać nauczyciel określonej specjalności, tak zastępstwa doraźnie nie mają już takiego warunku, może je zatem wykonywać dowolny nauczyciel, nawet jeżeli zastępstwo dotyczy zajęć, do wykonywania których nie ma kwalifikacji. Z kolei wśród nauczycieli panuje przeświadczenie, że na zastępstwa doraźne muszą wyrazić zgodę, co jest nieprawdą. Czy faktycznie nie ma konkretnych zasad (np. wynikających z orzecznictwa) przydzielania zastępstw doraźnych, ile może być tych godzin i czy nauczyciel może ich odmówić?

Regulacja art. 35 ust. 1 Karty nauczyciela stanowi, że w szczególnych wypadkach, podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania, nauczyciel może być zobowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością, których liczba nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.

Istotne w tej regulacje jest, iż godziny ponadwymiarowe mogą być przyznane wyłącznie zgodnie z posiadaną przez nauczyciela specjalnością. Wyklucza to możliwość przyznania godzin tym nauczycielom, którzy nie posiadają kwalifikacji wymaganych do nauczania danego przedmiotu.

Rozporządzenie MEN w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli – określa wymogi dla nauczycieli szkół podstawowych i przedszkoli łącznie w kilku regulacjach, co oznacza oczywiście, że są one do siebie bardzo zbliżone. Przykładowo, zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 ust. 1 wskazuje, że kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolach i szkołach podstawowych, posiada osoba, która ukończyła:

  • studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, na kierunku (specjalności) zgodnym z nauczanym przedmiotem lub prowadzonymi zajęciami, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne lub,
  • studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, na kierunku, którego efekty kształcenia, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 9c Ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (standardy kształcenia przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela), w zakresie wiedzy i umiejętności obejmują treści nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć, wskazane w podstawie programowej dla tego przedmiotu na odpowiednim etapie edukacyjnym, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne, lub
  • studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, na kierunku (specjalności) innym niż wymieniony w pkt 1 i 2, i studia podyplomowe w zakresie nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć oraz posiada przygotowanie pedagogiczne.

Tylko nauczyciele posiadający wymagane rozporządzeniem kwalifikacje, w szczególności w odniesieniu do nauczanego przedmiotu, mogą wykonywać godziny ponadwymiarowe

Podobnego zastrzeżenia nie ma jednak w regulacji dotyczącej zastępstw doraźnych. Zgodnie z art. 35 ust. 2a Karty Nauczyciela, przez godzinę doraźnego zastępstwa rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, której realizacja następuje w zastępstwie nieobecnego nauczyciela.

Regulacja ta nie wskazuje zatem, aby godzina doraźnego zastępstwa była przyznana nauczycielowi wyłącznie w zgodzie z posiadaną przez nauczyciela specjalnością. Brak tego zastrzeżenia wynika natomiast z faktu, że przepis ten ma umożliwić zastępstwo w każdym przypadku, gdy zajdzie taka nieprzewidziana potrzeba, nawet wówczas, gdy w jednostce nie będzie zatrudniony żaden inny nauczyciel o wymaganych kwalifikacjach.

O ile zatem godziny ponadwymiarowe zostają zaplanowane w arkuszach organizacji przedszkoli, szkół i placówek i do ich wykonywania zostają przeznaczeni nauczyciele o odpowiedniej do wykonywanych zajęć specjalności, o tyle zastępstwa doraźne są wykonywane w ramach bieżącej potrzeby, której zaplanować się nie dało.

Podkreślić jednak należy, że Karta Nauczyciela nie wymaga, aby nauczyciel wyraził zgodę na przydzieleniu mu godziny zastępstw doraźnych. Regulacja art. 35 ust. 2a wskazuje, że przez godzinę doraźnego zastępstwa rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, a zatem godzina ta zostaje przydzielona w ramach wydanego nauczycielowi polecenia służbowego. O przydzieleniu godzin zastępstw decyduje wyłącznie dyrektor.

Michał Łyszczarz – specjalista prawa oświatowego

Podstawa prawna:

  1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 01.08.2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli – Dz.U. z 2017 r. poz. 1575 ze zm.
  2. Ustawa z dn. 26.01.1982 r. Karta Nauczyciela – Dz.U. z 2018 r. poz. 967 z późn. zm.

Treść tylko dla zarejestrowanych Użytkowników!
Prosimy zalogować się.

Zaloguj się