Urlop wychowawczy stanowi przerwę w zatrudnieniu przeznaczoną na realizację przez pracownika obowiązków związanych z wychowaniem dziecka w okresie przypadającym po urlopie macierzyńskim i rodzicielskim. Ponieważ urlop ten nie jest obowiązkiem, lecz uprawnieniem, to sam pracownik decyduje, czy i w jakim zakresie z niego skorzysta.

Podstawowe regulacje dotyczące urlopu wychowawczego zawiera Kodeks pracy w art. 186–1868.W przypadku nauczycieli mają one zastosowanie tylko w zakresie nieuregulowanym w pragmatyce służbowej, czyli KN (art. 91c ust. 1 KN). Odrębne uregulowanie w tej ustawie takich zagadnień, jak termin rozpoczęcia i zakończenia urlopu, rezygnacja z urlopu oraz relacja między urlopem wychowawczym a wypoczynkowym, wynika ze specyfiki funkcjonowania szkoły jako placówki feryjnej.

Osoby uprawnione do urlopu wychowawczego oraz podstawowe zasady udzielania tego urlopu

Osoby uprawnione do urlopu

Z urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem korzystać może pracownica – matka dziecka, i pracownik – ojciec dziecka, jeżeli pozostają w zatrudnieniu przez okres co najmniej 6 miesięcy. Uprawnionymi do urlopu wychowawczego są również opiekunowie dziecka.

Sześciomiesięczny ogólny staż pracy to jedyny wymóg nabycia prawa do urlopu wychowawczego. Do okresu tego wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia, o ile podstawą wykonywania pracy były przepisy prawa pracy, a nie przepisy prawa cywilnego. Urlop wychowawczy to uprawnienie wynikające ze stosunku pracy; nie przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umów cywilnoprawnych.

Wymiar urlopu

Zgodnie z art. 186 § 2 k.p. wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy. Urlop jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Przykładowo, jeśli wniosek o urlop wychowawczy złoży rodzic pięciolatka, pracodawca udzieli mu urlopu, ale będzie mógł on trwać najdłużej jeden rok.

Wyjątkiem jest sytuacja sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, które ze względu na stan zdrowia potwierdzony orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki pracownika. W takim wypadku, zgodnie z art. 186 § 3 k.p., pracownik może korzystać z urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Co więcej, urlop ten przysługuje mu niezależnie od tego, czy korzystał już z niego uprzednio na ogólnych zasadach.

Urlopy w wymiarach, o których mowa wyżej, przysługują łącznie obojgu rodzicom lub opiekunom dziecka.

Możliwość równoczesnego korzystania z urlopu

Zgodnie z art. 186 § 6 k.p. z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice lub opiekunowie dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu wychowawczego nie może przekraczać wymiaru podstawowego, o którym mowa wyżej. Do wniosku o udzielenie tego urlopu dołącza się pisemne oświadczenie drugiego z rodziców bądź opiekunów dziecka o okresie, w którym planuje on korzystać z urlopu wychowawczego.

Zgodnie z art. 186 § 6 k.p. z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice lub opiekunowie dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu wychowawczego nie może przekraczać wymiaru podstawowego, o którym mowa wyżej. Do wniosku o udzielenie tego urlopu dołącza się pisemne oświadczenie drugiego z rodziców bądź opiekunów dziecka o okresie, w którym planuje on korzystać z urlopu wychowawczego.

Wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu

W myśl art. 186 § 4 i 5 k.p. każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego z wymiaru urlopu określonego w art. 186 § 2 i 3 k.p. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów dziecka. Skorzystanie z urlopu wychowawczego w wymiarze co najmniej jednego miesiąca oznacza wykorzystanie przez rodzica lub opiekuna dziecka jednomiesięcznej części urlopu wychowawczego niepodlegającej przeniesieniu na drugiego z rodziców bądź opiekunów dziecka.

Stosownie do brzmienia art. 186 § 8 k.p. urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 5 częściach.

Należy przy tym pamiętać o art. 1821c § 3 k.p., zgodnie z którym możliwa do wykorzystania liczba 5 części urlopu wychowawczego jest pomniejszana, w przypadku gdy rodzic dziecka zdecyduje się na korzystanie z urlopu rodzicielskiego w terminie późniejszym niż bezpośrednio po poprzedniej części urlopu rodzicielskiego (urlop rodzicielski w wymiarze do 16 tygodni może być udzielony w terminie nieprzypadającym bezpośrednio po poprzedniej części tego urlopu – liczba wykorzystanych w tym trybie części urlopu pomniejsza liczbę części przysługującego urlopu wychowawczego).

Prawo do urlopu przysługujące jednemu rodzicowi lub opiekunowi

Zgodnie z art. 186 § 9 k.p. rodzic dziecka ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy, jeżeli:

  • drugi rodzic dziecka nie żyje,
  • drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska,
  • drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu.

Prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy przysługuje także opiekunowi dziecka, jeżeli jest jedyną osobą, która zajmuje się opieką nad dzieckiem.

Zarówno do rodzica, jak i do opiekuna dziecka stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące:

  • warunków nabycia prawa do urlopu wychowawczego (art. 186 § 1 k.p.),
  • udzielania urlopu na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 6. roku życia (art. 186 § 2 k.p. zdanie drugie),
  • korzystania z urlopu wychowawczego udzielonego w celu osobistej opieki nad dzieckiem posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności (art. 186 § 3 k.p.),
  • udzielania urlopu wychowawczego na wniosek pracownika (art. 186 § 7 k.p.),
  • wykorzystania urlopu wychowawczego najwyżej w 5 częściach (art. 186 § 8 k.p.).

 

Wymogi formalne oraz tryb udzielenia urlopu

Pisemny wniosek pracownika

W myśl art. 186 § 7 k.p. urlopu wychowawczego udziela się na pisemny wniosek pracownika. Wniosek składa się w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek pracownika. Pracownik może wycofać wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem tego urlopu, składając pracodawcy pisemne oświadczenie w tej sprawie.

Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, pracodawca udziela urlopu wychowawczego nie później niż z dniem upływu 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Do wniosku dołącza się dokumenty określone w rozp. MRPiPS z dn. 08.12.2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków (Dz.U. poz. 2243).

Wymogi formalne

Zgodnie z § 23 ust. 1 cyt. rozp. wniosek o udzielenie pracownikowi urlopu wychowawczego albo jego części musi zawierać:

1)   imię i nazwisko pracownika;

2)   imię i nazwisko dziecka, na które ma być udzielony urlop wychowawczy albo jego część;

3)   wskazanie okresu, na który ma być udzielony urlop wychowawczy albo jego część na dane dziecko;

4)   wskazanie okresu urlopu wychowawczego, który dotychczas został wykorzystany na dane dziecko;

5)   określenie liczby części urlopu wychowawczego, z których dotychczas skorzystano na dane dziecko.

Niezbędne dokumenty

Do wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego należy dołączyć:

1)   oświadczenie pracownika dotyczące korzystania z części urlopu rodzicielskiego na dane dziecko w terminie nieprzypadającym bezpośrednio po wykorzystaniu poprzedniej części urlopu rodzicielskiego albo zasiłku za okres odpowiadający okresowi części urlopu rodzicielskiego, ze wskazaniem liczby części urlopu wykorzystanych w taki sposób;

2)   oświadczenie pracownika o braku zamiaru korzystania przez drugiego rodzica albo opiekuna dziecka z urlopu wychowawczego przez okres wskazany we wniosku albo o okresie, w którym drugi rodzic albo opiekun dziecka zamierza korzystać z urlopu wychowawczego w okresie objętym wnioskiem; oświadczenie nie jest wymagane w razie ograniczenia drugiemu rodzicowi albo pozbawienia drugiego rodzica władzy rodzicielskiej albo ograniczenia albo zwolnienia z opieki drugiego opiekuna dziecka;

3)   w przypadku, o którym mowa w pkt 2 – kopię prawomocnego orzeczenia sądu o ograniczeniu albo pozbawieniu drugiego rodzica władzy rodzicielskiej albo o ograniczeniu albo zwolnieniu z opieki drugiego opiekuna dziecka albo dokumenty lub oświadczenie pracownika, że zachodzą niedające się usunąć przeszkody do uzyskania informacji od drugiego rodzica lub opiekuna dziecka o braku zamiaru korzystania z urlopu wychowawczego przez okres wskazany we wniosku albo o okresie, w którym drugi rodzic lub opiekun dziecka zamierza korzystać z urlopu wychowawczego w okresie objętym wnioskiem;

4)   kopię prawomocnego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecka, na które ma być udzielony urlop wychowawczy, w przypadku, o którym mowa w art. 186 § 3 k.p.;

5)   w przypadku wnioskowania o udzielenie urlopu wychowawczego w wymiarze 36 miesięcy albo o udzielenie części urlopu wychowawczego, której wymiar łącznie z dotychczas wykorzystanym wymiarem urlopu wychowawczego wyniesie 36 miesięcy:

a) skrócony odpis aktu zgonu drugiego rodzica dziecka, w przypadku, o którym mowa w art. 186 § 9 pkt 1 k.p., albo

b)   kopię prawomocnego orzeczenia sądu o ubezwłasnowolnieniu drugiego rodzica dziecka albo dokument potwierdzający niepełnoletność drugiego rodzica dziecka, gdy rodzice nie są małżeństwem, albo kopię prawomocnego orzeczenia sądu o ustaleniu ojcostwa, w którym sąd nie przyznał ojcu władzy rodzicielskiej, w przypadku, o którym mowa w art. 186 § 9 pkt 2 k.p., albo

c)   kopię prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu drugiego rodzica władzy rodzicielskiej albo o jej ograniczeniu lub zawieszeniu, w przypadku, o którym mowa w art. 186 § 9 pkt 3 k.p., albo

d)  kopię prawomocnego orzeczenia sądu o przyznaniu opieki nad dzieckiem jednemu opiekunowi albo zwolnieniu drugiego opiekuna z opieki, w przypadku, o którym mowa w art. 186 § 10 zdanie pierwsze k.p.

 

Rezygnacja z urlopu

Zgodnie z art. 1863 k.p. pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:

1)  w każdym czasie – za zgodą pracodawcy;

2)  po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy – najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

Obniżenie wymiaru czasu pracy na wniosek pracownika

Treść tylko dla zarejestrowanych Użytkowników!
Prosimy zalogować się.

Zaloguj się